Urząd Gminy w Różanie ul. Plac Obrońców Różana 4 06-230 Różan tel. (29) 767-91-20 e-mail: ugrozan@post.pl

Różan małe miasteczko położone nad rzeką Narew szczyci się bogatą ponad 600-letnią historią. Było stolicą Ziemi Różańskiej i prężnym ośrodkiem handlowym i turystycznym.

Prawa miejskie otrzymał w 1378r.

Na rozwój miasta miało wpływ jego korzystne usytuowanie i lokalizacja koszar.
Drogi wodne i lądowe miały wpływ na powstanie miejsc targowych, gdzie odbywała się wymiana towarów pochodzenia lokalnego jak i przywożonych przez kupców z dalszych dzielnic kraju.
W okresie międzywojennym Różan liczył 5000 mieszkańców, w tym 40% stanowili Żydzi zajmujący się głównie handlem.

Ze względu na położenie Różana (fortyfikacje) od najazdu szwedzkiego, każda wojna przynosiła znaczne zniszczenia, które w czasie II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej doszły aż do 95%.

Z ustaniem działań wojennych zaczęła odradzać się handlowo-usługowa funkcja Różana.

 
Różan przed 1939 rokiem

*******

            W okresie wczesnego średniowiecza Różan był prężną osadą handlową, której dalszy rozwój zawdzięczać należy polityce gospodarczej książąt mazowieckich.

            W latach 1374-1429 panował tu książę mazowiecki Janusz I Stary. Pod jego rządami różańskie podgrodzie przeżywało dalszy rozwój gospodarczy uwieczniony nadaniem praw miejskich w 1378r. Lokacja miasta przyspieszała dalszy awans Różana jako ośrodka handlowego i administracyjnego w północno-wschodniej części Mazowsza. Dokument tegoż księcia z 1403r. w Ciechanowie wydany jest potwierdzeniem pierwszego przywileju z 1401r. dotyczącego nadania niejakiemu Koprzykowi 29 włók ziemi tudzież łaźni, postrzygalni, wagi, zwolnienia od ceł.

            Warto wspomnieć, że Bolesław IV, następca Janusza I nadał 20 marca 1434r. w Różanie prawa miejskie mazowieckiej wsi Ostrogi – dzisiejszej Ostrowi Mazowieckiej.

            W XVw. Różan stał się stolicą ziemi zwanej różańską. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony, Różan został siedzibą starosty grodowego. Według lustracji królewskiej z 1565r. miasto liczyło 330 domów (około 2 tys. mieszkańców). W granicach miasta prawdopodobnie wzniesionych było 6 kościołów i zamek spełniający ważne funkcje obronne z uwagi na bliskość ziem pruskich i litewskich. Bruki daleko sięgały poza gród i odkopywane były zarówno jak i mury piwnic w ornych polach. Wedle tradycji królowa Bona odbudowawszy zamek tutejszy w nim niekiedy przebywała. Z zamku i kościołów nie pozostało śladu. Z zabytków przeszłości pozostał jedynie kościół parafialny p. w. Św. Anny, odnowiony w 1841r. Późniejsze przemiany i dodatki zatarły ostrołukowy charakter budowli pochodzący z początku XVIw.

            Handlowe i administracyjne znaczenie Różana podnosił most na Narwi. W XVIw. przez Różan i ziemię różańską przechodziły 3 ważne trakty handlowe: Warszwa-Królewiec, Warszawa-Grodno, Toruń-Grodno. W tym czasie ziemia różańska obejmowała 922km2 i 210 miejscowości. Funkcjonowało kilka cechów rzemieślniczych: krawiecki, sukienniczy, tkacki, szewski, bractwo rolnicze. Był skład soli, browar, fabryka  miodu. Pomyślny rozwój Różana przerwały wojny szwedzkie.

            W okresie Powstania Styczniowego okolice Różana znajdowały się w rejonie działania Jakuba Jasińskiego, Polikarpa Dąbkowskiego, Konstantego Romantowski, Józefa Trąpczyńskiego. 16 lipca 1863r. doszło do starcia z wojskami carskimi pod Szygami. Na mocy ukazu z 1969r. z dniem 19 maja 1870r. rząd carski zmienił różański gród na osadę i włączył do gminy Sieluń.

            Mimo utraty praw miejskich Różan był garnizonem wojsk rosyjskich z 4 fortami wzniesionymi pod miastem i koszarami, wybudowanymi po roku 1886, pod nadzorem carskiego generała A. Kuropatkina. W Kaszewcu na lewym brzegu Narwi w koszarach w okresie międzywojennym stacjonowała Szkoła Podchorążych Piechoty.

            Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę 4 lutego 1919r. Różan odzyskał prawa miejskie i ponownie stał się lokalnym ośrodkiem handlu, rzemiosła i drobnego przemysłu. W 1939r. miasto liczyło 5.800 mieszkańców.

            Różan to jedno z najmniejszych miast byłego woj. ostrołęckiego znajdujące się w takim położeniu geograficznym, że ani jedna wojna na przestrzeni dziejów nie ominęła go. W czasie ostatniej wojny zostało dwukrotnie doszczętnie zniszczone i zrównane z ziemią (około 95%).

            Walki o przyczółki mostowe toczone były w wojnie obronnej 1939r. przy wielu polskich rzekach. Na przyczółku różańskim walki trwały przez 5 dni. Tu też nastąpiło załamanie polskiej obrony na rzece Narwi.

            5 września 1939r. w godzinach rannych, Niemcy rozpoczęli zmasowany atak lotniczy i artyleryjski na różańskie forty, w których broniła się polska załoga. Samoloty Luftwaffe panowały nad miastem, artyleria nieprzyjacielska miała dziesięciokrotną przewagę. Polska obrona dzielnie odpierała kolejne ataki wroga, udaremniając próby opanowania miasta i sforsowania Narwi. Nieprzyjaciel poniósł olbrzymie straty.

            7 września do walki pod Różanem włączyła się 33dywizja piechoty pod dowództwem pułk. T. Zieleniewskiego. W dniu tym hitlerowcy sforsowali Narew pod wsią Brzuze Duże i zmusili do wycofania się słabo uzbrojone oddziały 116 pułku piechoty rozlokowane nad dolnym Orzem. W tym też dniu wojska niemieckie wkroczyły do miasta. W późnych godzinach wieczornych oddziały polskie broniące Różana wycofały się pod ogniem niemieckich karabinów maszynowych w kierunku Ostrowi Mazowieckiej. Droga dla nieprzyjaciela na głębokie tyły obrony polskiej stała otworem.

           

            W czasie okupacji hitlerowskiej Różan z powiatem makowskim włączono do rejencji ciechanowskiej, należącej do III Rzeszy. Liczna grupa mieszkańców stała się ofiarami zbrodnii hitlerowskiej. W pomieszczeniach fortu nr 1 okupant utworzył getto, w którym więziono ponad 400 żydów.

           

            Według zestawienia opracowanego 26 marca 1946r. miasto poniosło następujące straty ludnościowe: 155 osób utraciło życie, 128 przebywało w obozach koncentracyjnych i więzieniach, 400 wywieziono na przymusowe roboty, 2600 wysiedlono lub wywieziono w nieznanym kierunku.

 

             Różan leżał w pasie działań bojowych 3 armii polowej. W pierwszych dniach września oddziały czołowe 3 armii po opanowaniu lewego brzegu Narwi pod Różanem przystąpiły do przygotowania silnej obrony w lesie szczawińskim.

            10 października w godzinach popołudniowych rozpoczęte zostało natarcie na różańskie wzgórze, kontynuowane następnego dnia. Zdobyto zburzony przez Niemców most na Narwi i 2 forty pod miastem. 12 października odziały walczących wojsk wyzwoleńczych zdobyły miasto.

 

 

Źródło: UG Różan

  Więcej o historii Różana na stronie internetowej wykonanej przez Pana Wiesława Łaskarzewskiego

 

 

Możesz zadać pytanie
Burmistrzowi korzystając z naszego serwisu internetowego.


zadaj pytanie »

logo_esesja

   

MapaGminy_02_z

baner_www



 


wfosigw_osp_roz

wfosigw_osp_zal

www_azbest_2014_ok

www_azbest_2014_2

osp_rozan_wfosigw

wfos_azb_2015

wfos_konk_ekol_2015

wfosigw_pgn

oiuwza_2016_wfosigw

wfosigw_kan_dysz_2016

wfosigw_konk_II_2016

wfosigw_osp_mr_2016